კოსმოსი, კონსტიტუცია და დინოზავრები — ისტორიის სახელგანთქმული 4 ოქტომბერი

კალენდარი სავსეა გასაოცარი დღეებით, მაგრამ 4 ოქტომბერს განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს — სწორედ ამ თარიღს დაემთხვა კოსმოსური პიონერობა, სახელმწიფოთმშენებლობა, ბუნების დაცვა და კინოს ოქროს ფურცლები. გთავაზობთ ოთხ ამბავს, რომლებიც სხვადასხვა ეპოქაში ადამიანის ოცნებამ განაპირობა.

კერძო კოსმოსმფრინავის პირველი გამარჯვება

2004 წლის ამ დღეს SpaceShipOne-მა ისტორია შექმნა — მაიკ მელვილის მართვით გემი სუბორბიტალურ სივრცეში ავიდა და წარმატებით დაბრუნდა დედამიწაზე. ეს იყო პირველი კერძოდ დაფინანსებული ადამიანებიანი კოსმოსური ხომალდი, რომელმაც ასეთი მიღწევა განახორციელა. პროექტს მიქელ ალენი, Microsoft-ის თანადამფუძნებელი, უჭერდა მხარს.

გემის განსაკუთრებული სიახლე — სახსრიანი ფრთის კონსტრუქცია — ატმოსფეროში დაბრუნებას ეფექტურს ხდიდა, ხოლო ამ ინოვაციამ გუნდს 10-მილიონიანი Ansari X Prize მოუტანა. მელვილი კი შეერთებული შტატების პირველი ლიცენზირებული კომერციული ასტრონავტი გახდა. Scaled Composites, ბერტ რუტანის მიერ კალიფორნიის მოჰავეში დაფუძნებული კომპანია, ამ გზას კვლავ განაგრძობს.

მექსიკის ფედერალური რესპუბლიკის დაბადება

1824 წელს სწორედ 4 ოქტომბერს ხელი მოეწერა მექსიკის პირველ ფედერალურ კონსტიტუციას. დოკუმენტი მიგელ რამოს არისპეს ხელმძღვანელობით შედგენილი კომიტეტის ნაყოფი იყო და ბაზისად ესპანურ-ამერიკული პოლიტიკური ტრადიცია გამოდგა, რომელიც მექსიკელებს კარგად ჰქონდათ ათვისებული.

- რეკლამა -

კონსტიტუციის მე-3 მუხლი ეროვნული სუვერენიტეტის იდეას ამყარებდა, თუმცა ფედერალისტები ვერ ეთანხმებოდნენ — ზოგი სახელმწიფოების სრულ დამოუკიდებლობას ითხოვდა, ზოგი ცენტრალიზებულ მმართველობას. კომპრომისი გახდა გამარჯვებული: ერი სუვერენული, შტატები კი — შიდა საქმეებში თვითმმართველი. ეს ბალანსი ლამაზი კონსტიტუციური ოცნების ნიმუში იყო, თუნდაც შემდგომმა ათწლეულებმა სხვა გზა გაიკვლია. მსგავსი ისტორიული შეთანხმებების მნიშვნელობა კარგად ჩანს კადეშის ზავის მაგალითზეც, რომელიც მსოფლიოს უძველეს სამშვიდობო ხელშეკრულებად ითვლება.

დინოზავრების სამუდამო თავშესაფარი და კინოს ოსტატი

1915 წელს კოლორადოსა და იუტას შესაყარზე Dinosaur National Monument დაარსდა — კანონმდებლობის ერთი ხელმოწერით გადარჩა ტერიტორია, სადაც სამი თეროპოდის, ხუთი საუროპოდის, სტეგოზავრის და სხვა სახეობათა ჩონჩხები ღვთის წყალობით ინახებოდა. პარკი ასევე იცავს Fremont კულტურის პეტროგლიფებს, რომელთა შემქმნელები ჩვენს ეპოქამდე 300 წლით ადრე ცხოვრობდნენ. დღეს პარკი საერთაშორისო ბნელი ცის პარკის სტატუსსაც ატარებს.

ამავე 4 ოქტომბერს 70 წლის სავსე სიცოცხლის იუბილეს ზეიმობს ავსტრიელ-გერმანელი მსახიობი კრისტოფ ვალცი. კინოს ოქროს ხანა მრავალ ვარსკვლავს შობდა, თუმცა ვალცი განსაკუთრებულია: Inglourious Basterds-ში SS ოფიცრის განსახიერებით მან ოსკარი და გოლდენ გლობი მოიხვეჭა, ხოლო ანალოგიური ჯილდოები სამი წლის შემდეგ კიდევ ერთ ტარანტინოს ფილმში მეორდება.

დასკვნა

ეს ოთხი ამბავი — კოსმოსური, სამართლებრივი, ბუნებისდამცველი და სამხატვრო — გვახსენებს, რომ ადამიანური ჟინი ყოველ ეპოქაში ახალ სიმაღლეებს აღწევს და ისტორიის ფურცლებში სამუდამოდ რჩება. 4 ოქტომბერი ამ სიდიადის ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი მაგალითია.