ფობოსი: პატარა მთვარე, რომელმაც კოსმოსური დარტყმა გაუძლო

სამყაროში ზოგჯერ ყველაზე პატარა ობიექტები ყველაზე შთამბეჭდავ ისტორიებს მალავენ. მარსის პაწია თანამგზავრი ფობოსი სწორედ ასეთი მაგალითია — მან კოლოსალური კოსმოსური დარტყმა გადაიტანა და დღემდე ორბიტაზე აგრძელებს მოძრაობას.

კრატერი, რომელმაც თითქმის ყველაფერი გაანადგურა

ფობოსის ზედაპირზე განლაგებული სტიკნის კრატერი იმდენად უზარმაზარია, რომ მთელი მთვარის დიამეტრის დაახლოებით ნახევარს იკავებს — 9 კილომეტრზე მეტი სიგანით. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ეს შეჯახება ფობოსს სრული განადგურების პირას მიიყვანდა, თუმცა პატარა მთვარემ გაუძლო. NASA-ს Mars Reconnaissance Orbiter-ის HiRISE კამერამ 2008 წელს, დაახლოებით 6 000 კილომეტრის სიახლოვიდან, ეს განსაცვიფრებელი სურათი გადაიღო.

ქალის სახელი, რომელიც ვარსკვლავებამდე მიაღწია

კრატერს სახელი უბრალოდ არ დაარქმევია — ის პატივს მიაგებს მათემატიკოს ქლოი ანჯელინ სტიკნი ჰოლს, ასტრონომ ასაფ ჰოლის მეუღლეს. სწორედ ასაფ ჰოლმა 1877 წელს აღმოაჩინა ფობოსი და დეიმოსი — მარსის ორივე თანამგზავრი. ამ უჩვეულო კოსმოსურ ძეგლში ერთდროულად ასახულია სამეცნიერო აღმოჩენა და ადამიანური ისტორია. კოსმოსი სხვა განსაცვიფრებელ საიდუმლოებებსაც მალავს, რომლებიც თანდათან იხსნება მეცნიერთა კვლევების წყალობით.

გამოცანები, რომლებიც ჯერ კიდევ პასუხს ელოდება

სტიკნის კრატერი მხოლოდ შთამბეჭდავი ზომით არ გამოირჩევა. მის კიდეებზე შეიმჩნევა ახლად გამოჩენილი ზედაპირის ნიშნები — მოლურჯო ღია უბნები, ხოლო კედლებზე ფხვიერი ნივთიერების ჩაქცევის კვალიც ჩანს, თუმცა ფობოსის გრავიტაცია დედამიწისაზე ათასჯერ სუსტია. კრატერის მიდამოებში გამავალ გამოცანურ ღარებს კი მეცნიერები ჯერ კიდევ სწავლობენ. კერძოდ, არსებობს ორი ძირითადი ვარაუდი:

- რეკლამა -

• ღარები შეიძლება შეჯახების შედეგად წარმოიქმნა — კოლოსალური დარტყმის ტალღამ ფობოსის მთელ ზედაპირზე გაიარა და ეს ნიშნები დატოვა.
• მეორე ვარაუდის თანახმად, ისინი მოქცევითი ძალების გავლენით შეიქმნა — მარსის გრავიტაცია ნელ-ნელა ახდენს გავლენას ფობოსის შიდა სტრუქტურაზე.

ამ კითხვებზე პასუხი მომავალი კვლევების ამოცანად რჩება.

დასკვნა

ფობოსის ამბავი გვახსენებს, რომ სიდიდე ყოველთვის ზომაში არ გამოიხატება. ეს მზის სისტემის ერთ-ერთი უმცირესი ობიექტია, მაგრამ მისი ისტორია — გადარჩენილი განადგურებისგან, ადამიანური სახელით შემკული, ჯერ კიდევ გაუხსნელი საიდუმლოებებით სავსე — კოსმოსური გამძლეობის ნამდვილი სიმბოლოა. კოსმოსური ენერგიები სხვადასხვა ფორმით გვახსენებენ, რომ სამყარო გაცილებით დიდი და საოცარია, ვიდრე ჩვენ ვფიქრობთ.